Chọn việc làm hay chọn bằng cấp: Tư vấn định hướng tương lai

Chọn việc làm hay chọn bằng cấp là câu hỏi khiến nhiều bạn trẻ băn khoăn khi đứng trước quyết định định hướng tương lai. Trong khi đi làm sớm giúp tích lũy kinh nghiệm và có thu nhập nhanh hơn, việc học tập để sở hữu bằng cấp lại tạo nền tảng kiến thức cho sự phát triển lâu dài. Vì vậy, điều quan trọng không phải chọn một trong hai mà tìm được hướng đi giúp cân bằng giữa kiến thức chuyên môn và năng lực thực tế. 

Thực trạng nhiều bạn trẻ phân vân giữa việc đi làm sớm và học lấy bằng

Sau khi hoàn thành chương trình THPT, nhiều bạn trẻ phải đối mặt với một lựa chọn quan trọng: tiếp tục học tập để nâng cao trình độ hay bước vào thị trường lao động ngay để tích lũy kinh nghiệm. Đây là quyết định có thể ảnh hưởng đến hướng phát triển nghề nghiệp trong nhiều năm tiếp theo.

Trước đây, bằng cấp thường được xem là yếu tố quan trọng hàng đầu để đánh giá năng lực của một người lao động. Việc sở hữu tấm bằng Đại học hoặc bằng chuyên môn được xem như một lợi thế giúp ứng viên tiếp cận nhiều cơ hội việc làm hơn. Tuy nhiên, cùng với sự thay đổi của thị trường lao động, quan điểm này đang dần có sự điều chỉnh.

Ngày nay, doanh nghiệp không chỉ quan tâm ứng viên tốt nghiệp trường nào, mà còn chú trọng khả năng đáp ứng công việc thực tế. 

• Một người có kiến thức chuyên môn nhưng thiếu kỹ năng làm việc có thể mất nhiều thời gian để thích nghi;
• Một người có kinh nghiệm nhưng thiếu nền tảng đào tạo bài bản cũng có thể gặp khó khăn khi muốn phát triển lên vị trí cao hơn.

Theo số liệu của Tổng cục Thống kê, chất lượng nguồn nhân lực vẫn là một trong những vấn đề cần được cải thiện khi tỷ lệ lao động đã qua đào tạo có bằng cấp, chứng chỉ tại Việt Nam còn chưa cao so với yêu cầu phát triển kinh tế. Điều này cho thấy việc nâng cao trình độ chuyên môn vẫn giữ vai trò quan trọng trong quá trình phát triển nghề nghiệp.

Bên cạnh đó, sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ cũng khiến yêu cầu với người lao động ngày càng cao hơn. Theo World Economic Forum, trong báo cáo Future of Jobs Report, khoảng 44% kỹ năng cốt lõi của người lao động được dự báo sẽ thay đổi trong giai đoạn 2025 đến 2030 do tác động của công nghệ và sự chuyển dịch của thị trường việc làm. Điều này cho thấy khả năng học hỏi, thích nghi và liên tục nâng cao năng lực đang trở thành yếu tố quan trọng bên cạnh bằng cấp.

Chính vì lý do này, nhiều bạn trẻ hiện nay không chỉ quan tâm đến việc “học gì để lấy bằng”, mà còn đặt câu hỏi “học như thế nào để có thể làm việc”. Đây cũng là lý do khiến lựa chọn giữa học tiếp và đi làm sớm trở thành vấn đề cần được nhìn nhận một cách toàn diện hơn.

Chỉ chọn việc làm hay chỉ chọn bằng cấp có thực sự là lựa chọn tốt?

Trước khi đưa ra quyết định, các bạn cần hiểu rằng mỗi hướng đi đều có ưu điểm riêng. Việc lựa chọn chỉ dựa trên mong muốn trước mắt như có thu nhập nhanh hoặc có bằng cấp bằng mọi giá có thể chưa phải là phương án tối ưu cho sự phát triển lâu dài.

Đi làm sớm giúp tích lũy kinh nghiệm nhưng có thể thiếu nền tảng lâu dài

Một trong những lợi thế lớn nhất của việc đi làm sớm là khả năng tiếp cận môi trường thực tế. Thay vì chỉ học kiến thức trong sách vở, người lao động có cơ hội hiểu rõ hơn về quy trình làm việc, yêu cầu của ngành nghề và cách doanh nghiệp vận hành.

Quá trình làm việc cũng giúp người trẻ rèn luyện nhiều kỹ năng quan trọng như:

• Khả năng giao tiếp và phối hợp với đồng nghiệp trong môi trường chuyên nghiệp;
• Kỹ năng xử lý vấn đề khi gặp tình huống phát sinh trong công việc;
• Tác phong làm việc, tinh thần trách nhiệm và khả năng thích nghi với áp lực.

Đây là những yếu tố mà không phải lúc nào người học cũng có thể phát triển đầy đủ chỉ thông qua lý thuyết. Đặc biệt với các ngành nghề thiên về kỹ năng thực hành như dịch vụ, kỹ thuật, sản xuất hoặc công nghệ ứng dụng, kinh nghiệm thực tế có thể tạo ra lợi thế lớn khi tham gia tuyển dụng.

Tuy nhiên, lựa chọn đi làm sớm cũng có những hạn chế nhất định. Khi thiếu nền tảng kiến thức chuyên môn, người lao động có thể gặp khó khăn trong việc mở rộng phạm vi công việc hoặc phát triển lên những vị trí yêu cầu trình độ cao hơn.

Chẳng hạn, một nhân viên kỹ thuật có thể thành thạo thao tác thực tế sau nhiều năm làm việc, nhưng để đảm nhận vai trò quản lý, thiết kế giải pháp hoặc đào tạo nhân sự mới, họ vẫn cần nền tảng kiến thức chuyên môn sâu hơn.

Bên cạnh đó, trong bối cảnh công nghệ liên tục thay đổi, chỉ dựa vào kinh nghiệm hiện tại có thể khiến người lao động khó thích nghi nếu ngành nghề có sự chuyển dịch. Theo World Economic Forum, khả năng học tập suốt đời và nâng cao kỹ năng là một trong những năng lực quan trọng giúp người lao động duy trì lợi thế trong tương lai.

Có bằng cấp nhưng thiếu kỹ năng thực hành cũng khó đáp ứng doanh nghiệp

Ở chiều ngược lại, bằng cấp vẫn là một yếu tố quan trọng trong quá trình xây dựng sự nghiệp. Quá trình học tập giúp người học có hệ thống kiến thức nền tảng, hiểu bản chất ngành nghề và có khả năng tiếp cận những vấn đề phức tạp hơn trong công việc.

Đặc biệt, nhiều ngành nghề hiện nay, bằng cấp hoặc chứng chỉ chuyên môn vẫn là điều kiện cần để ứng tuyển. Người lao động có nền tảng đào tạo phù hợp thường có nhiều cơ hội tiếp cận các vị trí chuyên môn và phát triển nghề nghiệp lâu dài.

Tuy nhiên, chỉ có bằng cấp mà thiếu kỹ năng thực tế cũng là một trong những hạn chế lớn. Một số sinh viên sau khi tốt nghiệp gặp khó khăn trong quá trình tìm việc vì chưa quen với môi trường doanh nghiệp, thiếu kỹ năng giao tiếp, xử lý tình huống hoặc chưa biết cách vận dụng kiến thức vào công việc.

Theo định hướng phát triển giáo dục nghề nghiệp của Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội, việc tăng cường gắn kết giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp là một giải pháp quan trọng nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, giúp người học có kỹ năng phù hợp hơn với nhu cầu tuyển dụng.

Điều này cho thấy giá trị của bằng cấp không chỉ nằm ở tấm bằng sau khi tốt nghiệp, mà còn nằm ở chất lượng đào tạo và khả năng giúp người học sẵn sàng làm việc trong thực tế.

Điều quan trọng là chọn cách học phù hợp

Từ những nội dung trên có thể thấy, câu hỏi “nên đi làm hay nên học lấy bằng” không nên được nhìn nhận theo hướng bắt buộc phải chọn một trong hai. Một lựa chọn phù hợp cần giúp người trẻ vừa xây dựng kiến thức chuyên môn, vừa phát triển kỹ năng thực tế.

Thay vì chỉ quan tâm đến thời gian học dài hay ngắn, người học nên đánh giá chất lượng chương trình đào tạo thông qua những yếu tố như: 

• Nội dung học có gắn với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp hay không;
• Sinh viên có nhiều cơ hội thực hành và trải nghiệm nghề nghiệp hay không;
• Nhà trường có liên kết với doanh nghiệp để hỗ trợ thực tập, việc làm hay không;
• Chương trình có giúp phát triển cả kỹ năng chuyên môn và kỹ năng mềm hay không.

Một mô hình đào tạo hiệu quả cần rút ngắn khoảng cách giữa kiến thức trong nhà trường và yêu cầu ngoài thị trường lao động. Khi sinh viên được thực hành trong quá trình học, họ không chỉ hiểu nghề mà còn hình thành tư duy làm việc chuyên nghiệp ngay từ sớm.

Đây cũng là lý do các chương trình đào tạo Cao đẳng thực hành ngày càng nhận được sự quan tâm. Hướng đi này giúp người học tiết kiệm thời gian đào tạo, nhanh chóng tiếp cận nghề nghiệp nhưng vẫn đảm bảo có nền tảng chuyên môn và bằng cấp chính quy.

Học Cao đẳng thực hành: Hướng đi cân bằng giữa bằng cấp và việc làm 

Trong bối cảnh hiện nay, Cao đẳng thực hành được xem là một lựa chọn phù hợp với những bạn trẻ mong muốn sớm có kỹ năng nghề nhưng vẫn cần nền tảng đào tạo bài bản. Thay vì phải lựa chọn giữa việc học và đi làm, sinh viên có thể được trang bị kiến thức chuyên môn song song với quá trình thực hành nghề nghiệp.

Một chương trình đào tạo thực hành tốt không chỉ giúp sinh viên hoàn thành yêu cầu về bằng cấp mà còn tạo điều kiện để người học làm quen với môi trường làm việc trước khi tốt nghiệp.

Một trong những trường đào tạo theo định hướng này là Trường Cao đẳng Kỹ thuật Du lịch Sài Gòn.

• Nhà trường tập trung xây dựng môi trường học tập gắn với thực tiễn, giúp sinh viên phát triển năng lực nghề nghiệp thông qua chương trình đào tạo ứng dụng.
• STC tọa lạc tại khu Công viên Phần mềm Quang Trung với hệ thống phòng học, phòng thực hành và trang thiết bị hiện đại, tạo điều kiện thuận lợi để sinh viên học tập và rèn luyện kỹ năng nghề. 
• Chương trình đào tạo được xây dựng dựa trên nhu cầu thực tế của doanh nghiệp, đồng thời nhà trường liên kết với hơn 200 doanh nghiệp trong và ngoài nước nhằm mở rộng cơ hội thực tập và việc làm cho sinh viên.
• Sinh viên được tham gia kiến tập, thực tập từ sớm để tiếp xúc với môi trường làm việc thực tế, hiểu rõ yêu cầu của ngành nghề và nâng cao khả năng thích nghi sau khi tốt nghiệp. 
• Bên cạnh kiến thức chuyên môn, nhà trường còn chú trọng phát triển kỹ năng mềm thông qua các câu lạc bộ, hoạt động ngoại khóa và chương trình trải nghiệm.
• Hiện nay, STC đào tạo 18 ngành chính quy thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau như Công nghệ thông tin, Chăm sóc sắc đẹp, Du lịch khách sạn, Công nghệ Kỹ thuật ô tô, Kỹ thuật chế biến món ăn, Kế toán, Ngôn ngữ Anh, Ngôn ngữ Nhật cùng nhiều ngành nghề khác.

Với định hướng đào tạo gắn liền thực tế, mô hình cao đẳng thực hành giúp người học không cần phải lựa chọn giữa bằng cấp và kinh nghiệm. Sinh viên vừa có cơ hội sở hữu bằng cấp chính quy, vừa được rèn luyện kỹ năng nghề để sẵn sàng tham gia thị trường lao động.

Cuối cùng, không có một con đường duy nhất phù hợp với tất cả mọi người. Việc lựa chọn học tiếp hay đi làm sớm cần dựa trên mục tiêu cá nhân, điều kiện thực tế và định hướng nghề nghiệp lâu dài. Một quyết định đúng đắn không phải là chọn con đường nhanh nhất, mà là chọn con đường giúp bản thân phát triển bền vững trong tương lai.

Hy vọng những chia sẻ thông tin trên đây về chủ đề chọn việc làm hay chọn bằng cấp của STC đã cho bạn thêm góc nhìn. Chúc bạn đưa ra được quyết định chính xác để xây dựng tương lai vững vàng sau này!